Protest je ispit : Profesorski zapisi o studentskim protestima 2024/2025

Zbornik Protest je ispit: Profesorski zapisi o studentskim protestima 2024/25 nastaje kao svedočanstvo o talasu studentskih i građanskih protesta koji su potresli Srbiju nakon tragedije 1. novembra 2024. godine. Tog dana je u Novom Sadu došlo do urušavanja betonske nadstrešnice na rekonstruisanoj Železničkoj stanici, pri čemu je poginulo šesnaest ljudi. Nesreća je ogolila nakupljene društvene probleme – zarobljenost države, nestručnost, nesposobnost, javašluk i korupciju u institucijama – i pokrenula nezapamćenu buru javnog negodovanja. U danima, nedeljama i mesecima nakon tragedije, desetine hiljada građana izašlo je na ulice, tražeći odgovornost nadležnih za stradanje nedužnih. Simbol protesta postali su otisci crvenih šaka na zidovima najvažnijih državnih institucija – optužba da su korupcija i klijentelizam državne vlasti doveli do tragedije.

U trenutku pisanja ovog predgovora studentski zahtevi nisu ispunjeni, vlast u Srbiji gazi sve nesigurnije po skliskom tlu autokratije, a protest još uvek traje u jednoj od svojih brojnih metamorfoza. Zbog okolnosti u kojima je sačinjen, zbornik je po formi akademski, ali je prožet ličnim tonom. Autori priloga su univerzitetski profesori koji su se, zatečeni burom događaja, našli u neobičnoj dvostrukoj ulozi: i kao naučnici koji analiziraju uzroke i posledice ove društvene krize, i kao građani koji je lično proživljavaju. Njihovi radovi spajaju faktografski i analitički pristup sa neposrednim, dnevničkim zapisima iz protestne svakodnevice.

Tekstovi su grupisani u šest tematskih celina – Vlast, Obrazovanje, Pobuna, Odgovornost, Mediji i Hronologija – koje odražavaju ključne aspekte protesta. Od političkog okvira i delovanja vlasti, preko uloge studenata, profesora i obra zovnih ustanova, dinamike samog pokreta, pitanja odgovornosti za tragediju, pa do medijske slike i propagande, svaka od ovih tema obrađena je iz više uglova.